7 i 8 października aktywna plama słoneczna AR 4549 wyemitowała kilka CME skierowanych centralnie w naszą planetę. Rozbłysk słoneczny z 8 października o sile M 6,7 spowodował również tsunami słoneczne w atmosferze Słońca. Było to zjawisko o zasięgu niemal globalnym.
Tsunami słoneczne znane jako fala Moretona to gigantyczna, szybko poruszająca się fala gorącej plazmy , która rozchodzi się po powierzchni Słońca. Front fali uderzeniowej był wyższy niż średnica Ziemi i poruszał się z prędkością ponad 1,5 miliona kilometrów na godzinę.
Gdy fala Moretona rozprzestrzeniła się nad powierzchnią Słońca, nastąpił kolejny koronalny wyrzut materii (CME). Zanim dotarł on do Ziemi połączył się z poprzednimi CME dodając swoją energię do energii dwóch wcześniejszych CME.
Gęstość słonecznej plazmy wokół Ziemi wzrosła wówczas dziesięciokrotnie, do ponad 100 protonów/cm³. To potężne uderzenie spowodowało eksplozję zórz polarnych, rozprzestrzeniających się od koła podbiegunowego aż do południowej Polski. Niestety, nad okolicami naszego obserwatorium w Niedźwiadach niebo było wówczas szczelnie zasnute chmurami, które uniemożliwiły obserwację zorzy. Więcej szczęścia mieli obserwatorzy przebywający w zachodniej części Polski, wśród nich Paweł Dobies, autor prezentowanej serii zdjęć. Wszystkie zdjęcia powstały 10 października 2026 w Puszczy Drawskiej między godziną 19.40 a godziną w 21.10.
Czas w okolicach równonocy jest jednym z najlepszych na obserwację zorzy . Ma to związek z mechanizmem zwanym efektem Russella-McPherrona. Został on opisany po raz pierwszy w 1973 roku przez geofizyków Christophera Russella i Roberta McPherrona i wyjaśnia, dlaczego w okolicach równonocy wiosennej i jesiennej aktywność geomagnetyczna może być większa.
Wszystko sprowadza się do geometrii pola magnetycznego Ziemi w stosunku do Słońca. W okresie równonocy orientacja naszej planety sprawia, że ziemskie pole magnetyczne jest bardziej podatne na interakcje z wiatrem słonecznym. W innych porach roku nachylenie osi Ziemi działa jak naturalna osłona, która skuteczniej odbija naładowane cząstki. Dzięki temu nawet relatywnie słabsze rozbłyski słoneczne mogą wywołać spektakularne zorze.
Warto jednak wiedzieć że równonoc nie powoduje zwiększonej aktywności Słońca. Zmienia natomiast warunki, w jakich Ziemia odbiera energię ze strumienia cząstek słonecznych.
zdjęcia: Paweł Dobies
tekst: Marek Nikodem
