Messier 76, M76, NGC 650/651) – nazwana Mgławica Małe Hantle to mgławica planetarna położona w północno-zachodnim zakątku gwiazdozbioru Perseusza sąsiadującym z Kasjopeją i Andromedą.
Jasność pozorna mgławicy wynosi +10,2m, a jasność centralnej gwiazdy wynosi +15,9 magnitudo. Obiekt ma rozmiary kątowe 2,7′ × 1,5′, co przy założeniu odległości 2100* lat świetlnych oznacza, że ma średnicę wynoszącą ponad 1,2 roku świetlnego.
Została odkryta 5 września 1780 roku przez Pierre’a Méchaina.
Mgławica figuruje także w katalogu New General Catalogue pod numerami NGC 650 i NGC 651. Obiekt znany jest pod popularną nazwą Mgławica Małe Hantle. Nazwa ta wywodzi się od jej podobieństwa do odkrytej wcześniej mgławicy Hantle. Inne nazwy to: mgławica Korek (Cork Nebula), mgławica Motyl (Butterfly Nebula) oraz mgławica Sztanga (Barbell Nebula). Początkowo sądzono, że obiekt składa się z dwóch, osobnych mgławic i dlatego otrzymał podwójne oznaczenie w katalogu NGC.
W 1891 Isaac Roberts zasugerował, że M76 może być obiektem podobnym do wcześniej odkrytej mgławicy Pierścień, ale widzianym pod innym kątem, niemniej za pierwszą osobę, która prawidłowo rozpoznała M76 jako mgławicę planetarną uchodzi astronom Heber Doust Curtis.
Mgławice planetarne – to obłoki gazu i pyłu powstałe z zewnętrznych warstw gwiazdy kończącej etap syntezy jądrowej we wnętrzu.
Powstają z gwiazd o masach między 1 a 8 mas Słońca wskutek nagłej ekspansji zewnętrznych warstw gwiazdy. Wnętrze gwiazdy
zapada się zamieniając w białego karła (bez względu na początkową masę) o masie do około 1,4 masy Słońca. Większość materii gwiazda traci podczas takiego zdarzenia, a ta zasila ośrodek międzygwiazdowy. Gorąca pozostałość po gwieździe ma temperaturę powierzchni wynoszącą około 88 400 K, emitowane przez nią promieniowanie ultrafioletowe rozgrzewa i rozpycha zewnętrzne warstwy tworzące mgławicę.
Mgławice nieustannie rozszerzają się (z prędkością około 20 km/s) i po krótkim czasie (10 tys. lat) rozmywają w ośrodku międzygwiazdowym, przestają świecić i przestają być widoczne.
W katalogu Messiera znajdują się tylko 4 mgławice planetarne: M 27, M 57, M 76 i M 97 *
- Różne zródła podają odległość do M76 z rozpiętością od 2100 do 3400 lat świetlnych.
** Dla ew. zwolenników teorii spiskowych: czy to aby na pewno przypadek, że numery mgławic planetarnych Katalogu Messiera zawierają cyfrę 7… nie sądzę… ;))
Opracowane na podstawie Wikipedia i foto: Karol Wenerski
